Eksploatacyjny vs twórczy system edukacyjny

Czym właściwie jest edukacja?

Najczęściej uważa się, że jej zadaniem jest przekazywanie wiedzy. W rzeczywistości jednak jej rola jest znacznie głębsza. Edukacja nie tylko uczy – ona kształtuje człowieka, a wraz z nim całe społeczeństwo.

Można więc powiedzieć, że system edukacyjny działa jak swoisty konstruktor społeczny – mechanizm, który buduje ludzi według określonego wzorca.

Każde społeczeństwo tworzy taki model edukacji, jaki odpowiada jego potrzebom i celom. W zależności od przyjętych zasad powstaje określony typ człowieka, a w konsekwencji także określony typ porządku społecznego.

W historii można wyróżnić dwa podstawowe modele funkcjonowania tego społecznego konstruktora.

Pierwszy z nich można nazwać modelem eksploatacyjnym.

W takim systemie głównym zadaniem edukacji jest przygotowanie człowieka do pełnienia określonej funkcji w istniejącym systemie społecznym.

Człowiek ma stać się częścią większego mechanizmu – specjalistą wykonującym konkretną pracę. System ten opiera się na podziale wiedzy na wąskie specjalizacje oraz na przekazywaniu tylko tych informacji, które są niezbędne do wykonywania danej roli. Cała pozostała wiedza uznawana jest za zbędną.

W efekcie powstaje społeczeństwo złożone z wielu wąsko wyspecjalizowanych ludzi – sprawnych w swoich dziedzinach, lecz często pozbawionych szerszego spojrzenia na rzeczywistość.

Drugi model można określić jako model twórczy.

W tym przypadku celem edukacji nie jest przygotowanie człowieka do jednej funkcji, lecz rozwój jego osobowości i potencjału.

Kluczową rolę odgrywa tu relacja mistrza i ucznia. Wiedza nie jest przekazywana wyłącznie poprzez podręczniki czy programy nauczania, lecz poprzez doświadczenie, obserwację oraz bezpośredni kontakt z nauczycielem.

Uczeń zdobywa nie tylko informacje, ale także uczy się sposobu myślenia, podejmowania decyzji i odpowiedzialności za własne działania.

Celem takiego modelu jest wychowanie człowieka zdolnego do samodzielnego myślenia i twórczego działania.

Współczesne systemy edukacyjne w większości krajów świata opierają się głównie na modelu eksploatacyjnym.

Szkoły i uczelnie produkują ogromne liczby specjalistów w różnych dziedzinach. Wielu z nich posiada wysokie kompetencje zawodowe, ale ich wiedza bywa ograniczona do bardzo wąskiego obszaru.

Powoduje to sytuację, w której człowiek coraz rzadziej rozumie szerszy kontekst zjawisk społecznych i ekonomicznych. Zamiast tego polega na autorytetach, instytucjach i gotowych schematach myślenia.

Tak powstaje społeczeństwo ludzi wyszkolonych, lecz często pozbawionych zdolności całościowego spojrzenia na świat.

Czego powinna uczyć edukacja

Jeśli edukacja ma rzeczywiście służyć rozwojowi człowieka, powinna przede wszystkim uczyć umiejętności uczenia się.

Człowiek powinien zdobywać zdolność:

analizowania informacji,

krytycznego myślenia,

rozumienia mechanizmów społecznych,

świadomego organizowania własnego życia.

Ważne jest również, aby rozumiał podstawowe zasady funkcjonowania społeczeństwa: czym jest państwo, jak działają instytucje, w jaki sposób funkcjonuje gospodarka oraz jak powstają i oddziałują ideologie.

Nie mniej istotna jest wiedza o samym człowieku – o funkcjonowaniu organizmu, zdrowiu i zasadach harmonijnego rozwoju.

Edukacja a przyszłość społeczeństwa

System edukacji zawsze wpływa na sposób myślenia kolejnych pokoleń. To właśnie poprzez edukację kształtuje się przyszły obraz społeczeństwa.

Dlatego szkoła nie jest jedynie miejscem przekazywania wiedzy. Jest również narzędziem formowania postaw, wartości i sposobu postrzegania świata.

Jeśli społeczeństwo pragnie się rozwijać, potrzebuje takiej edukacji, która nie ogranicza człowieka do jednej roli, lecz pomaga mu stać się samodzielną, świadomą i twórczą jednostką.

» Jak zmienia się rosyjski system edukacji

Spośród znanych mi społeczeństw różnych krajów zauważyłam, że w Indiach oba konstruktory współistnieją w harmonii. Rodzina w tym systemie przestaje być tylko biernym obserwatorem. Rodzice obok starszego rodzeństwa stają się naturalnymi mentorami, którzy mogą zastąpić zawodowych nauczycieli w przekazywaniu zasad życia, pracy, zachowania i budowania relacji. Rodzina pełni funkcję przewodnika po rzeczywistości, ucząc dzieci funkcjonowania w społeczeństwie poprzez przykład i wspólną praktykę.

Natomiast w systemie edukacji zachodniej istnieje wyraźna nierównowaga. W jej wyniku konstruktor eksploatacyjny stworzył system całkowitego wprowadzania w iluzję – narzędzie zarządzania. Być może będzie dalej produkował masową tandetę niekończących się iluzji, bez najmniejszej możliwości wyjścia z kręgu stworzonej gry, którą w różnych epokach nazywano globalizmem, komunizmem, demokracją, kolonializmem czy imperializmem.

Subskrybuj mój kanał youtube – filmy poniżej.

Babskie carstwo

Puri – życie rodzinne

Gayatri mantra – poranna pudża w tradycji brahmnińskiej rodziny Dulal