Czy diament Kohinoor powróci do Indii

W poniedziałek, dnia 12 września podniesiono ponownie żądanie sprowadzenia diamentu Kohinoor z powrotem do Indii.

Organizacja z Odisha złożyła petycję do prezydenta Droupadi Murmu, domagając się kroków ze strony rządu.

Słynny diament Koh-I-Noor zdobiący dziś brytyjską koronę, którą królowa Elżbieta II miała podczas swojej koronacji w 1953 r. został znaleziony w Indiach i jest częścią brytyjskich łupów wojennych.

Jedenastoletni Duleep Singh prawie nie zdawał sobie sprawy z kolosalnego dyplomatycznego znaczenia dokumentu przedstawionego mu przez urzędników Kompanii Wschodnioindyjskiej 29 marca 1849 roku – tak historię Kohinoor, diamentu, który nosi złą sławę zaczyna  Adrija Roychowdhury. Skrót tego artykułu publikowanego w IndianExpress podaję poniżej.

Młody król królestwa Sikhów został niedawno oddzielony od matki , był świadkiem straszliwych walk w swoim królestwie podczas wojny anglo-sikhijskiej i ledwo był w stanie pojąć konsekwencje swojej straty. Dokument, o którym mowa, wymagał od niego podpisania losu swojego królestwa i tytułu, a wraz z nim swojej fortuny i przyszłości. Najważniejszym z żądań był ten, który był kluczem do brytyjskiej dumy imperialnej, Kohinoor.

„Klejnot zwany Kohinoor, który został zabrany Shah Sooja-ool-mulk przez Maharaję Ranjeeta Singha, zostanie oddany przez Maharaja z Lahore królowej Anglii” – czytamy w dokumencie.

Inicjatywa Kompanii Wschodnioindyjskiej

Singh podpisał dokument, a następnie stan Punjab stał się terytorium brytyjskim. Słynny Kohinoor stał się własnością brytyjską.

Cały skarbiec Lahore został w rzeczywistości oznaczony jako łup wojenny, który zawierał klejnoty i inne przedmioty o znacznie lepszej jakości i wzornictwie.

Zawierał na przykład rubin Taimur i Darya-i-noor, uważany za największy i najpiękniejszy diament w całym Bengalu. Oszacowano, że wartość pieniężna skarbca, z wyłączeniem Kohinoor, była nieco mniejsza niż milion funtów.

Jednakże Kohinoor, z dołączoną do niego mitologią i spuścizną, był najbardziej pożądanym klejnotem dla imperialnych ambicji urzędników Kompanii.

„Koh-i-Noor zawsze był symbolem podboju. Cesarz Delhi miał go w swoim pawim tronie. . . . Podczas gdy Shah Shuja-ul-Mulk był królem, Ranjit Singh wyłudził diament przez brutalną przemoc i okrucieństwo. A teraz, kiedy w wyniku niesprowokowanej wojny rząd brytyjski podbił królestwo Pendżabu i postanowił dodać je do terytoriów Imperium Brytyjskiego w Indiach, mam prawo zmusić maharaja z Lahore na znak jego poddania się, aby oddać klejnot królowej, aby mógł znaleźć swoje ostateczne i odpowiednie miejsce spoczynku w koronie w Wielkiej Brytanii” = tak opisał swój wybór w swoim osobistym dzienniku generalny gubernator, Lord Dalhousie.

Imperium Brytyjskie w Indiach, jak wiemy, zostało zbudowane przez Kompanię Wschodnioindyjską, podobnie jak los legendarnego Kohinoora. Ale co oznaczał diament dla brytyjskiej monarchii, która miała go posiadać jako część klejnotów koronnych?

„Dla monarchii ogromne znaczenie miał nie tyle Kohinoor, ile pomysł posiadania ważnego diamentu” – mówi historyk sztuki Siddhartha V Shah. – „Mimo całej popularności i władzy, jaką mieli Brytyjczycy, królowa Wiktoria nie miała wielkich diamentów w czasach, gdy posiadali je już inni władcy europejscy, tacy jak cesarzowa Francji i Katarzyna Wielka z Rosji”.

Co ciekawe, wszystkie te inne diamenty również pochodziły z Indii, a monarchie europejskie odegrały dużą rolę w ich popularności na całym świecie. Najwyższy czas, aby monarcha Wielkiej Brytanii, który zarządzał Indiami, posiadał gigantyczny diament.

Przejazd do Anglii

Po aneksji jego królestwa Brytyjczycy wygnali Duleepa Singha ze stanu Punjab. Został oddany pod opiekę szkockiego lekarza Johna Spencera Login i jego żony Leny.

Po powrocie do Anglii, kiedy legendy o Kohinoor wzbudzały wiele emocji wśród prasy i opinii publicznej, sposób, w jaki została ona przejęta przez Kompanię oraz sposób traktowania Singha i jego matki, spotkał się z ostrą krytyką.

„Czy naprawdę mamy zobaczyć Górę Światła?… Czy sławny Kohinoor naprawdę jest w drodze do Anglii? Czy Tower of London rzeczywiście posiada taki skarb?” – pytał tygodnik Lyod, cytowany przez historyka Williama Dalrymple i dziennikarkę Anitę Anand w książce „Kohinoor: Historia najsłynniejszego diamentu świata” .

W tym samym czasie gazeta przedstawiła Dalhousie jako człowieka aroganckiego i oskarżyła go o „zdradę swoich pracodawców w Kompanii Wschodnioindyjskiej i przekroczenie mandatu w Indiach”.

Chociaż urażony krytyką, Dalhousie musiał zapewnić bezpieczne przepłynięcie diamentu do Anglii.

Ostatecznie wkroczył na pokład HMS Medea 6 kwietnia 1850 r. Około trzy miesiące później statek Medea dotarł do angielskiego portu Plymouth.

Gdy tylko diament wylądował na brytyjskiej ziemi, gazety pełne były artykułów o historii rozlewu krwi, a także o straszliwej klątwie nękającej jej właścicieli, ponieważ dobrze wiadomo było, jak zginął każdy z następców Ranjita Singha przed Duleep Singhem i jaka tragedia spadła na Imperium Sikhów wkrótce potem.

Mit Klątwy Kohinoora wzrósł wraz z wydarzeniami, które zbiegły się z jego przybyciem do Anglii.

Kilka dni przed tym, jak diament dotarł do Anglii, królowa Wiktoria odwiedziła swojego chorego wujka w Londynie. Zaraz po tym, jak opuściła dom, do jej powozu podszedł mężczyzna, który uderzył ją w głowę cienką laską. Królowa miała podbite oko i wydatne rozcięcie na czole. Podczas gdy motyw działania pozostawał nieznany, gazety obok tych o ataku na królową zamieszczały historie o przybyciu Kohinoora.

Co więcej, 2 lipca, w dniu przybycia Kohinoora, wielki powiernik Victorii, były premier Robert Peel, spotkał się z nagłą śmiercią.

„Takie zestawienia tylko podsyciły plotki o mrocznych mocach diamentu” – piszą Dalrymple i Anand.

Pośród wielu nienaturalnych zbiegów okoliczności królowa milczała na temat otrzymania największego klejnotu świata.

Victoria, Albert i Kohinoor

Pomimo stonowanej reakcji monarchy na przybycie Kohinoor, w królewskim dworze było dużo podekscytowania z powodu jego ekspozycji na Wielkiej Wystawie Dzieł Przemysłu Wszystkich Narodów, która miała zostać otwarta za niecały rok. Książę Albert był szczególnie zachwycony przybyciem Kohinoora, ponieważ mógł go wykorzystać do wzbudzenia dalszego zainteresowania nadchodzącą wystawą.

Shah w swoim artykule „Romanse the Stone: Victoria, Albert and the Kohinoor diamond” wyjaśnia, że ​​Albert jako Prince Consort królowej Victorii nie miał żadnych oficjalnych uprawnień ani obowiązków związanych ze swoim tytułem. Wiele cech związanych z królewską męskością zostało zarezerwowanych dla jego żony.

„Zaangażowanie w projekty, które kładły nacisk na męskie dziedziny nauki i postępu – takie jak Wielka Wystawa z 1851 r. – było jednym ze sposobów, w jaki Albert mógł zademonstrować i potwierdzić swoją męskość, kreując się na człowieka wizji i innowacji” – pisze Shah.

Kohinoor miał mieć więc w tym względzie kluczowe znaczenie dla Alberta.

Z jego agresywnym nagłośnieniem pokazu diamentów na wystawie, brytyjska prasa określiła Kohinoor jako Lwa Wielkiej Wystawy. Umieszczono go w dużej gablocie, którą ówczesne gazety opisywały jako złotą klatkę lub więzienie lub jako wielką papużkę ze złoconymi kratami.  Prezentacja była taka, że ​​ludzie mogli ją oglądać tylko z daleka, co znacznie zmniejszało jej wpływ na widzów.

Tłumy czekały godzinami, aby rzucić okiem na legendarny klejnot, a kiedy to zrobili, byli w dużej mierze rozczarowani. Nieistniejący już magazyn satyryczny Punch  – grając na angielskim tłumaczeniu Kohinoor jako Górę Światła – nazwał go Górą Ciemności.

„Brytyjczycy byli przyzwyczajeni do europejskiego szlifu diamentu, ale Kohinoor tak nie wyglądał. Wyglądało to więc jak kawałek szkła” – wyjaśnia Shah. – „Kohinoor został wycięty z indiańskim przekonaniem, że diamenty mają talizmaniczną energię i muszą zachować jak najwięcej swojego pierwotnego rozmiaru”.

Upokorzony rozczarowaniem spowodowanym diamentem, Albert dokonał kilku modyfikacji swojego eksponatu na wystawie.

„Na przykład postawili namiot wokół diamentu i włożyli do niego strumienie ognia, aby diament świecił. Ale ludzie wybiegali, gdy tylko weszli, z powodu nieznośnego upału” – mówi Shah.  – „Każdy wysiłek, aby wyróżnić diament, był kompletną porażką. W końcu, zniechęcony przyjęciem, Albert zdecydował się na rekonstrukcję Kohinoor.”

Po podjęciu decyzji o wycięciu diamentu Albert zaczął konsultować się z wieloma naukowcami i szlifierzami diamentów, aby pomóc mu w tym procesie. Większość odmówiła pracy nad tym, ponieważ wiedzieli, że duża część diamentu zostanie w tym procesie utracona. W końcu to holenderska firma zgodziła się na ponowne pocięcie Kohinoor i przedstawiła swój plan, zapewniając Alberta, że ​​tylko znikoma część wagi w karatach będzie musiała zostać odrzucona. Propozycja została przyjęta, a wielka procedura przekształcenia Kohinoor rozpoczęła się 16 lipca 1852 roku.

„Albert zrobił z tego procesu wspaniałe widowisko. Dba o to, aby został on opublikowany we wszystkich gazetach i aby ludzie mogli odwiedzić miejsce, w którym tnie się Kohinoor, aby zobaczyć ten proces na własne oczy” – wyjaśnia Shah.

Proces zainaugurował 83-letni książę Wellington, który dokonał pierwszego cięcia w brylantach. Książę był czczonym dowódcą wojskowym w Wielkiej Brytanii, dobrze znanym ze swoich kampanii w Indiach, a przede wszystkim z pokonania Napoleona w bitwie pod Waterloo.

Transformacja Kohinoor zajęła 38 dni. Stało się jasne, że pomimo złożonej wcześniej obietnicy, uległ znacznemu zmniejszeniu. Jak zauważa Shah w swoim artykule, 43 procent oryginalnej wagi w karatach Kohinoor zostało odcięte.

„Legendarny 186-karatowy diament o szlifie Mogołów został zastąpiony 105-karatowym owalnym brylantem gwiezdnym” – pisze Shah.

Pomimo głośnego widowiska wokół Kohinoor i jego przebudowy, nie udało mu się zdobyć popularności wśród brytyjskiej publiczności.

„Cała uwaga poświęcona Kohinoorowi ograniczyła się do czasu, gdy płynął do Londynu, podczas Wielkiej Wystawy i kiedy został ponownie oszlifowany. Potem entuzjazm wokół niego osłabł” – mówi Shah. 

Mimo całego początkowego zamieszania wokół Kohinoor, brytyjska monarchia nigdy tak naprawdę nie cieszyła się nim tak, jak wyobrażała sobie to Kompania Wschodnioindyjska.

„Przywiązany do centralnego miejsca w Koronie Stanu w 1850 r. Kohinoor był używany przez Victorię w różnych czasach jako diadem, broszka i bransoletka, ale nigdy nie stał się centralnym elementem, jaki wyobrażał sobie Dalhousie” – pisze historyk Danielle C. Kinsley w swoim artykule „Kohinoor: Empire, Diamonds, and the Performance of British Material Culture”. – „Królowa nawet nie nosiła diamentu publicznie aż do ślubu jej córki z następcą tronu pruskiego w 1858 roku”.

Kinsley zauważa, że ​​miało to związek z obawami o niekompletność brytyjskiej hegemonii, która była złożoną siecią wiążącą kolonie z metropolią i zawsze zagrożoną degeneracją.

W rzeczywistości, na długo zanim założyła go publicznie, Victoria miała na myśli uczucia, które Kohinoor wzbudził u poprzedniego właściciela, Duleep Singha. Duleep stał się jej ulubionym chrześniakiem po przeniesieniu się do Anglii. Victoria była pod każdym względem zakochana w Singhu, a maharaja również darzył ją głębokim uczuciem.

Wiadomo, że gdzieś w 1854 roku zapytała jego przybraną matkę, Lady Login, czy maharaja kiedykolwiek wspomniał o Kohinoor i czy chciałby go ponownie zobaczyć. Login odpowiedziała, że nie ma innej myśli, która tak bardzo wypełniała jego myśli i rozmowy, jak diament. Kilka dni później posłusznie poruszyła sprawę z Singhem i zapisała rozmowę w swoim osobistym dzienniku. Na jej pytanie o Kohinoor, Singh odpowiedział:

„Dałbym sporo, aby trzymać go ponownie w swoich rękach. Byłem tylko dzieckiem, niemowlęciem, gdy zostałem zmuszony do oddania go na mocy traktatu….teraz, gdy jestem mężczyzną, chciałbym mieć to w mojej mocy, aby oddać je w ręce Jej Królewskiej Mości” – zapiski Victorii cytuje Anita Anand w swej książkce „Sophia: księżniczka, sufrażystka, rewolucjonistka”.

Już następnego dnia Victoria i Albert zaaranżowali sprowadzenie diamentu, podczas gdy Singh pozował do portretu namalowanego przez niemieckiego artystę w Pałacu Buckingham. Monarchini wraz ze swoim małżonkiem umieściła Kohinoor w dłoni Singha, niecierpliwie oczekując jego reakcji. Anand w swojej książce cytuje wspomnienia Lady Login o tym incydencie:

„Pomimo całej atmosfery grzecznego zainteresowania i ciekawości, na jego twarzy malowała się namiętność tłumionych emocji… oczywiste, jak sądzę, dla Jej Królewskiej Mości, która obserwowała go z niejednoznaczną sympatią z niepokojem”.

Po kilku minutach uważnego wpatrywania się w swój cenny klejnot przodków, Singh zaniósł go do królowej, skłonił się przed nią i włożył jej do ręki, jednocześnie pokornie stwierdzając:

„Jest dla mnie największą przyjemnością, o pani, mieć jako lojalny poddany, możliwość ofiarowania mojemu Władcy – the Kohinoor” – to był ostatni raz, kiedy Singh lub ktokolwiek z królestwa Sikhów zbliżył się tak blisko diamentu.

Kohinoor po Victorii

Królowa Wiktoria zmarła w 1901 roku, a Kohinoor miał przejść na jej syna, nowego cesarza Indii — króla Edwarda VII.

Jednak rozmowy o klątwie kamienia pojawiły się ponownie w dyskursie publicznym po śmierci Duleep Singha w 1893 roku. W ostatnich latach życia Singh podjął kilka nieudanych prób odzyskania tronu i fortuny utraconego jako dziecko przez podpisanie kontraktu z Brytyjczykami.

W 1893 monarcha Sikhów zmarł bez grosza i samotnie w obskurnym hotelu w Paryżu.

Od tego czasu powstało przekonanie, że Kohinoor jest nieszkodliwy, gdy jest noszony przez kobietę, ale może przynieść nieszczęście każdemu mężczyźnie, który pomyśli o jego posiadaniu.

W konsekwencji kamień został przekazany królowej Aleksandrze, żonie Edwarda II. Nosiła ją na koronację 9 sierpnia 1902 roku. Dalrymple i Anand opisują koronę jako „przeprojektowaną z korony, którą królowa Wiktoria nosiła w Wersalu w 1855 roku, jej 3 tysiące diamentów zostało ułożonych w osiem szerokich łuków, które łączyły się wysoko w brylant -inkrustowany globus.” Pośrodku korony z przodu Kohinoor zajmował dumne miejsce.

W następnych dziesięcioleciach Kohinoor był noszony przez dwie inne brytyjskie małżonki królowe podczas ich koronacji. Królowa Maria, żona króla Jerzego V, chciała mieć prostszą koronę zaprojektowaną na jej koronację, ale zachowała również Kohinoor w swoim centrum. Żona króla Jerzego VI, Elżbieta, również miała osadzony w koronie Kohinoor, który był oprawiony w platynę z 2800 diamentami. Zawierał również inny wielki diament podarowany Victorii w 1856 roku przez sułtana Turcji. Nosiła go na każdym z państwowych wernisaży męża, a także na koronacji córki, która odbyła się w czerwcu 1953 roku.

Pomimo przekonania, że ​​Kohinoor miał sprowadzić zagładę tylko na męskich monarchów, kiedy królowa Elżbieta II przejęła tron, ona również postanowiła powstrzymać się od noszenia klejnotu.

„Trudno powiedzieć, dlaczego Elżbieta II zdecydowała się nie nosić Kohinoora, ale dyplomatycznie nie byłoby to mądre posunięcie, ponieważ Wielka Brytania właśnie straciła Indie. Ważne było, aby nie przypominać Azji Południowej, że Brytyjczycy mają ich diament” – pisze Shah.

W ciągu ostatnich kilku dekad toczyło się wiele dyskusji na temat Kohinoor i jego repatriacji w postkolonizowanym świecie. Rząd nowych niepodległych Indii w 1947 roku po raz pierwszy poprosił o jego zwrot. Rząd Kongresu w stanie Odisha również zgłosił roszczenia do Kohinoor na tej podstawie, że Maharaja Ranjit Singh na łożu śmierci poprosił o przekazanie go do świątyni Jagannath w Puri . Oba te wnioski zostały odrzucone przez rząd brytyjski. Podobne prośby zostały złożone przez rządy Pakistanu i Afganistanu, które zostały odrzucone.

Jednak w każdym z tych przypadków monarchia brytyjska wyraźnie milczała.

„Klejnoty koronne należą do państwa, a nie do monarchii. Kiedy George V i Queen Mary przybyli do Indii na Delhi Durbar w 1911 roku, nie mogli zabrać klejnotów koronnych. Musiał zamówić nową koronę do noszenia w Indiach” –  wyjaśnia Shah, dodając, że w tym przypadku Kohinoor również należy do państwa brytyjskiego, a nie do obecnego króla.

Powrót Kohinoora dodatkowo komplikuje upolityczniona geografia postkolonialnego świata. Czy powinien zostać zwrócony do Indii, gdzie znaleziono Kohinoor, czy do dzisiejszego Pakistanu, skąd został zabrany? Czy powinien zostać zwrócony społeczności Sikhów, do której należał maharaja Ranjit Singh, czy do skarbca Lahore? Następnie pojawia się pytanie, w jaki sposób Ranjit Singh zdobył diament, torturując Shah Shuja Durrani, który rządził częściami dzisiejszego Afganistanu.

Po śmierci Elżbiety II

Kohinoor od czasu do czasu rozpala nastroje nacjonalistyczne w Indiach, tak jak ostatnio po śmierci królowej Elżbiety II. Z drugiej strony monarchia brytyjska pozostaje ostrożna, zarówno wobec upadku imperium, jak i klątwy Kohinoorów. Jest trzymany z daleka w Jewel House w Tower of London i co roku przyciąga miliony odwiedzających.

Starszy przywódca partii BJP w Puri MLA Jayant Sarangi również poparł żądanie odzyskania Kohinoor z Anglii i powiedział, że należy podjąć niezbędne kroki w tym kierunku.

„Propozycja zostanie przedstawiona w Zgromadzeniu Państwowym podczas następnej sesji. Poproszę rząd Odishy o przeprowadzenie dyskusji z Centrum w tej sprawie” – powiedział.

Delegacja Jagannath Sena przedłożyła prezydentowi w Rashtrapati Bhavan w New Delhi memorandum z prośbą o interwencję w sprowadzeniu klejnotu z Anglii i umieszczeniu go na koronie Pana Jagannath w Puri.

Jagannath Sena Convenor Priyadarshan Pattnaik powiedział, że wezwali prezydenta w memorandum do podjęcia sprawy z premierem Narendrą Modim i poproszenia go o podjęcie niezbędnych kroków w celu powrotu Kohinoor do Indii, ponieważ Lord Jagannath jest prawowitym właścicielem słynnego klejnotu.

Powiedział, że Kalijuga Harekrushna Pratihari ma list intencyjny lub wolę, który Maharaja Ranjit Singh z Punjabu dał, modląc się do Pana o przywrócenie mu wzroku. Ranjit Singh podarował diament Kohinoor Lordowi Jagannathowi, jak głosi memorandum Sena.

„Wyszło to na jaw, kiedy uzyskaliśmy pismo ostatniej woli Maharajy Ranjit Singha z archiwów państwowych Odishy. Tak więc uprzejmie przekaż to naszemu premierowi Modiji, aby podjął kroki w celu przywrócenia Kohinoor” – napisano.

Jeden z najpopularniejszych klejnotów na świecie, Kohinoor został podobno znaleziony w Indiach w 14 wieku podczas wydobycia węgla w kopalni Kollur w Guntur w Andhra Pradesh podczas panowania dynastii Kaaktiya.

Pattnaik powiedział, że słynny diament dotarł do królowej Wiktorii po aneksji Pendżabu w 1849 roku, kiedy został odebrany 10-letniemu księciu Pendżabu, Duleepowi Singhowi, przez lorda Dalhousie zgodnie z traktatem z Lahore.

Według listu zachowanego w Archiwum Narodowym w New Delhi, Maharaja Ranjit Singh, który rządził dużymi częściami północnych Indii pod koniec 18 i na początku 19 wieku, chciał ofiarować Kohinoor Panu Jagannathowi.

To ostatnie życzenie Maharajy zostało rozwinięte w piątym rozdziale „Ranjit Singh: The Kohinoor in Lahore” książki „Kohinoor: The story of the world’s most infamous diamond”, autorstwa Williama Dalrymple’a i Anity Anand.

Badacz Anil Dhir powiedział również, że istnieje wiele dowodów dokumentalnych na to, że Maharaja Ranjit Singh podarował diament świątyni Jagannath przed śmiercią w 1839 roku.

„Zaledwie dziesięć lat po śmierci Ranjita Singha Brytyjczycy odebrali diament jego synowi, Duleepowi Singhowi, w 1849 roku, mimo że byli w pełni świadomi, że został on przekazany lordowi Jagannathowi w Puri”.