Kathmandu: Pashupatinath Mandir

13 lutego 201823 października 2023 Dorota Volkov

Licząca sobie 2 tysiące lat świątynia Pashupatinath usytuowana jest po obu stronach świętej rzeki Bagmati…

która z kolei stanowi dopływ świętego Gangesu.

W tym miejscu antyczne rytuały kultury wedyjskiej są odprawianie w swej niezmienionej formie. Tym samym – pośród dymiących stosów pogrzebowych – Pashupatinath stanowi idealne miejsce do szczerej, prawdziwej refleksji nad kręgiem życia i śmierci.

Pashupatinath jest jednym z najpopularniejszych obiektów hinduskich. Każdego roku świątynia przyciąga setki wyznawców w podeszłym wieku. Przybywają oni, by spędzić tu swoje ostatnie dni i tu umrzeć, gdyż wierzy się, że śmierć w tym miejscu zapewnia szczęśliwe odrodzenie w ludzkim ciele, niezależnie od tego co się wcześniej w swoim życiu nabroiło.

Świątynia dedykowana jest Shivie w jego formie zwanej Pashupati. Pashu znaczy zwierzęta, ale też oznacza niewolniczy stan bytu w ludzkim ciele. Pati zaś oznacza mistrza – imię Pashupati oznacza więc nauczyciela wszystkich istot. Takie jest też znaczenie tego imienia w Wedach i Upanishadach.

Budynek główny

Sam budynek główny świątyni zbudowany jest na planie kwadratu. Ma on cztery wejścia, z których zachodnia brama uważana jest za główną. Wszystkie cztery bramy kryte są srebrem.

Dwupietrowy, czterospadowy dach został wykonany z miedzi i pokryty złotem. Uważa się, że ta bogato zdobiona świątynia z drewnianymi rzeźbami ma moc spełniania życzeń. Jedną z najcenniejszych rzeźb świątynnych jest wielki pozłacany posąg Nandi – byka Shivy.

Sanctum sanctorum świątyni zawiera lingam z czterema twarzami zwany Chaturmukha reprezentujący Shivę w formie Pashupati. Forma ma wysokość 1 metra. Każda z tych twarzy ma inne imię i osobne znaczenie. Twarz zwrócona na wschód zwana jest Tatpurusha, twarz zwrócona na południe nazywa się Aghora. Twarz zwrócona na zachód nazywa się Sadhyojata, zas na północ zwana jest Vamadeva. Górna część relikwii zwana jest Ishana. Twarze te znane są również jako symbolizujące cztery dharmy hinduizmu i cztery święte księgi Wed.

W świątyni głównej Pashaputinath znajdują się też wizerunki Vishnu, Surya, Devi i Ganeshi.

Kapłanów świątyni Pashaputinath nazywa się Bhattas. Jest ich czterech i są oni jedynymi osobami upoważnionymi do dotykania świętej relikwii Chaturmukha. Główny Bhatt odpowiada tradycyjnie wyłącznie przed najwyższym królem Nepalu.

Tradycja czterech kapłanów Bhatt została zapoczątkowana przez jedenastowiecznego mędrca wedyjskiego Adi Shankaracharya, który w taki – i wiele innych sposobów – starał się wzmocnić kulturowo, a tym samym zjednoczyć indyjski kontynent, Więcej o Adi Shankaracharya przeczytaj tutaj.

Współczesna rewolucja kulturowa i polityczne przemiany – a przede wszystkim akt obalenia króla – doprowadziły do złamania tradycji kapłanów Bhatt. W odpowiedzi pojawiło się ze strony wyznawców wiele protestów i obecnie kwestia Bhatt jest sprawą dyskusyjną.

Świątynia Pashupatinath otwierana jest codziennie o 4 rano, a zamykana w południe. Ponownie otwiera się ją o 5 po południu i zamyka o 9 wieczorem. Wstęp do świątyni głównej tradycyjnie jest dozwolony wyłącznie wyznawcom Hindu.

W północno-wschodniej części dziedzińca świątyni znajduje się mała pagoda poświęcona Vasuki, królowi Nagów. Vasuki ma postać Naga, którego dolne partie ciała stanowią zawiły splot ciał węży. Zgodnie z lokalnym przekonaniem, Vasuki zamieszkał tutaj, aby chronić Pashupati.

Ghaty

Wzdłuż rzeki Bagmati znajdują się ghaty, gdzie niemal nieustannie kremowane są ciała. Zawsze można spotkać tu ludzi, którzy przychodzą pożegnać bliskich. Grupki znajomych zmarłego spotykają się na kremacji omawiając przy okazji bieżące tematy.

Najbardziej charakterystycznym rysem tej kultury jest to, że nikt nie podtrzymuje tu pozorów przystosowanych do wymyślonych norm zachowań, ani niczego nie udaje. Smutek jest smutkiem, a pieniądz pieniądzem – wszystko jest na swoim miejscu.

Arya Ghat stanowi najważniejszy ze wszystkich ghatów położonych nad Bagmati, gdyż to tu właśnie pobiera się wodę do czynności rytualnych w Świątyni. Na Arya Ghat palone są szczątki ciał wyłącznie królewskiej rodziny.

Bhasmeshvar Ghat jest najpowszechniej używanym w Dolinie Kathmandu miejscem kremacji dostępnym dla wszystkich wyznawców Hindu.

Gauri Ghat, położony powyżej jest miejscem przeznaczonym do kąpieli dla kobiet. Tu, oraz w innych miejscach rzeki w regionie Pashupatinath – szczególnie podczas świąt i festiwali takich jak Sivaratri lub Teej – odbywają się rytualne kąpiele oczyszczające.

Poniżej ghatów wzdłuż biegu wód kobiety piorą odzież. Wierzono dawniej, że tłuszcz ciał i popioły z kremacji tworzą mieszaninę łatwo oczyszczająca tkaniny z brudu…. takie były początki mydła.

Nieco w górę rzeki, powyżej ghatów wznosi się ściana skalna. Zawiera ona mniejsze i większe jaskinie przeznaczone od setek tysięcy lat do medytacji. Są tam też wbudowane w skałę domki medytacyjne używane przez joginów po dziś dzień.

Przeważnie jednak sadhu zbierają się w świątyni na lewym brzegu rzeki zwanej potocznie Miejscem dla Szlachetnych.

Wzdłuż rzeki, na lewym brzegu stoi 15 świątynek zwanych Pandra Shivalaya zbudowanych w XIX wieku dla upamiętnienia odejścia zmarłych osób.

Historia Pashupatinath

Najwcześniejsze udokumentowane wzmianki o istnieniu Pashupatinath Mandir pochodzą z roku 400 n.e.

Istnieją liczne legendy związane z powstaniem świątyni Pashupatinath.

Zgodnie z popularną legendą pochodzącą z lokalnych tekstów – “Nepalamahatmya” oraz “Himavatkhanda” – pewnego razu Shiva ze swą żoną Parvati schronił się w lasach Mrigasthali nad brzegiem rzeki Bagmati. W szeregach prominentów w Varanasi nie wiedziano gdzie się oni skryli, gdyż przytłoczeni oszałamiającą urodą regionu Mrigasthali postanowili przyjąć formę jeleni by spacerując cieszyć się spokojem.

Gdy odkryto miejsce ich pobytu, Shiva nie chcąc wracać do swych obowiązków w stolicy przeskoczył w swej jeleniej postaci na drugi brzeg rzeki. Wtedy to jedno z jego poroży złamało się i pękło na cztery części. Po tym wydarzeniu właśnie Shiva zaczął być czczony w swej formie Pashupati oraz symbolicznie w czterotwarzowej formie linga zwanej Chaturmukha.

Znalezione poroże Shivy stało się pierwszym lingamem czczonym przez hinduistów w Pashupatinath. Później relikwia ta zaginęła, została pokryta ziemią i porosła trawą.

Święty lingam odnalazł ponownie pewien pastuch. Według legendy pewnego dnia jego krowa przestała dawać mleko. Pastuszek rozpoczął dochodzenie i odkrył, że chodzi ona odpoczywać w pewne miejsce, gdzie na ziemi pozostawia swoje mleko.

Naturalna ciekawość kazała mu kopać w tym miejscu i w ten oto sposób odkrył on relikwię Jyotirlinga.

Wieść o znalezisku rozeszła się i społeczność hodowców bydła zaczęła czcić ów lingam kontynuując wcześniejszą tradycję. Z biegiem czasu legenda o Shivie w formie Pashupati stała się coraz bardziej popularna. Ostatecznie świątynia Pashupatinath stała się ważnym miejscem pielgrzymek.

Świątynia była zniszczona kilkakrotnie w ciągu stuleci, do czego przyczyniła się w dużym stopniu naturalna działalność termitów.

W XIV wieku najazd Sułtana Samsuddina z Bengalu spowodował wiele zniszczeń. Świątynia odbudowana została dopiero po kilkunastu latach przez Javasimha Ramvardhana. Kolejna renowacja odbyła się za sprawą Jyoti Malla w roku 1416.

Obecną formę świątynia przyjęła dzięki królowej Gangadevi za rządów króla Shivasimha Malla w latach 1578-1620. Pashupatinath była jeszcze odnawiana później za czasów króla Bhupalendra z dynastii Malla w roku 1697.

Niezliczone małe świątynki rozrzucone wokół głównej świątyni po obu stronach rzeki Bagmati zostały zbudowane w ciągu ostatnich kilku wieków. Należą do nich kompleks świątynny Vaisnava Mandir ze świątynią Ram z XIV wieku i wzmiankowana w manuskrypcie z XI wieku tantryczna świątynia Guhyeshwari leżąca na zakolu Bagmati. Na wzgórzu na lewym brzegu rzeki znajdują się także okupowane przez sadhów Manakamana Mandir złożona z licznych małych kapliczek oraz – zmierzając w kierunku Guhyeshwari – leżąca dalej Gorakhnath Mandir.

Guhyeshwari Mandir

Zgodnie z legendą, Parvati w swojej inkarnacji jako Sati oddała swe życie, gdyż jej ojciec nie akceptował Shivy jako jej partnera. Zasmucony utratą ukochanej Shiva wędrował po świecie niosąc jej ciało. Tam, gdzie na ziemię spadły części ciała Sati powstawała świątynia. Na zakolu rzeki Bagmati na ziemię spadła vagina czcigodnej Sati i w tym właśnie miejscu powstała świątynia Guhyeshvari.