Historia upadku monarchii w Nepalu

Dnia 1 czerwca 2001 roku król Nepalu, Birendra Shah został zamordowany wraz z całą rodziną podczas kolacji w pałacowej jadalni.

DEEPENDRA BIR BIKRAM SHAH DEV

Syn jego, Deependra – książę koronny królewskiej rodziny Nepalu – niezadowolony z faktu, że rodzice nie zaakceptowali jego wybranki dokonał zamachu na członków swojej rodziny. Podczas spotkania rodzinnego pod wpływem whisky i narkotyków wystrzelał krewnych z karabinu maszynowego: swojego ojca króla Birendrę, swoją matkę królową Ayshwarię i siedmiu innych członków rodziny królewskiej, a następnie targnął się na własne życie.

Samobójstwo Deependry – a może zamach – nie powiodło się. Książę zasiadł na tronie po śmierci króla, jednak zaledwie trzy dni później znaleziono w pałacu jego ciało i stwierdzono, że zgon nastąpił kilka dni wcześniej. Wtedy na tronie zasiadł Gyanendra – młodszy brat zamordowanego króla Birendry.

Wielu twierdziło, że książę koronny był niewinny, a masakra była spiskiem mającym na celu umieszczenie na tronie Gyanendrę, który jako jedyny nie uczestniczył w kolacji, co uważano za dowód jego udziału w spisku. Kilka dni po wydarzeniu aresztowano redaktora i dwóch dziennikarzy Kantipur, jednego z największych dzienników Nepalu, którzy odpowiadali za publikację wezwania do broni przywódcy nepalskiej partii maoistów.

BIRENDRA BIR BIKRAM SHAH DEV

Birendra sprawował władzę przez 30 lat: od 1972 roku do czerwca 2001. Był jednym z ostatnich absolutnych władców na świecie – jego słowo było prawem. I chociaż wcześniejsza rewolucja – z 1990 roku – uczyniła go monarchą konstytucyjnym, nie był on jedynie figurantem. On i jego rodzina byli kluczowymi elementami życia społecznego, politycznego i religijnego Nepalu. Birendra lubił prowadzić iście królewskie życie.

Wielu Nepalczyków skarżyło się, że myli pokój z biernością. Nie ma jednak wątpliwości, że zjednoczył zróżnicowaną populację pod parasolem tradycji. Prawie 100 grup etnicznych koegzystuje obecnie w Nepalu bez krwawej rywalizacji.

Król Birendra był znany i popularny – niemal każdy Nepalczyk widział go w ojcowskim świetle. Do dziś w wielu nepalskich domach wisi portret starego króla lub rodziny królewskiej z czasów jego rządów.  Wizją Birendry było, by świat postrzegał Nepal jako oazę pokoju.

GYANENDRA BIR BIKRAM SHAH DEV

Gyanendra – drugi syn króla Mahendry Bir Bikram Shah Dev – nie cieszył się tego rodzaju sympatią ze strony narodu. To sprytny i potężny biznesmen którego swego czasu brukowce wiązały z handlem narkotykami. Jego syn Paras nie cieszy się dobra sławą – uważa się, że wspólnie z księciem koronnym Dipendrą lubili bawić się narkotykami w wieku nastoletnim. Twierdzi się, że to właśnie ta skłonność królewskiej młodzieży ku napływającym z Zachodu trendom doprowadziła królewską dynastię do tragedii.

W 1950 roku, jako dziecko Gyanendra został po raz pierwszy ogłoszony królem. Podczas politycznego spisku sporządzonego przez upadająca dynastię Rana przeciwko dynastii Shah jego ojciec, król Mahendra, jego dziadek król Tribhuvan wraz z innymi członkami królewskiej rodziny zostali zesłani do Indii. W Kathmandu został tylko najmłodszy Gyanendra ze swoją nianią, którego koronowano na króla i przez kilka miesięcy rządy były rzekomo w rękach małego chłopca. W styczniu 1951 roku król Tribhuvan powrócił do Nepalu i przejął tron.

Rządy Gyanandry były krótkie, ale traumatyczne. W ciągu sześciu lat sprawowania władzy przeszedł on od niekwestionowanego absolutnego przywódcy kraju do zhańbionego monarchy oskarżonego o mordowanie swojego narodu. Odziedziczył kraj ogarnięty maiostowską rebelią. Gdy król Gyanendra przejął tron maoiści zintensyfikowali kampanię przemocy, co okazało się chrztem ognia dla nowego władcy.

UPADEK DYNASTII SHAHÓW

W sierpniu 2001 rozpoczęły się rozmowy pokojowe rządu z maoistami. Upadły kilka miesięcy później w wyniku ataku maoistów na punkty kontrolne policji w wielu regionach kraju. W efekcie 26 listopada premier Nepalu Sher Bahadur Deuba ogłosił w całym kraju stan wyjątkowy i skierował przeciwko maoistom siły wojskowe. Wtedy to Stany Zjednoczone uznały partie maoistów za organizacje terrorystyczną i zadeklarowały wsparcie siłom króla.

22 maja 2002 roku król odpowiedział na ataki maoistów – za sugestią Premiera Deuba – odwołaniem rządu nepalskiego: Parlament zostaje rozwiązany i król zarządza nowe wybory. Przyczyną rozwiązania jest sprzeciw wobec stanu wyjątkowego.

4 października 2002 król Gyanendra odwołuje Premiera Deuba i Radę Ministrów, przejmuje władzę wykonawczą i anuluje wybory do Izby Reprezentantów, które miały odbyć się 11 listopada. Na stanowisko premiera mianuje Lokendra Bahadur Chand.

W kwietniu 2004 roku rozpoczynają się masowe wiece maoistów zwane antymonarchistycznymi i prodemokratycznymi. Deuba zostaje ponownie premierem, by – w związku z nieradzeniem sobie z rebeliantami – ponownie być odwołanym 1 lutego 2005.

Wtedy to Gyanendra w pełni przejmuje kontrolę i blokuje działalność prasy, telewizji i internetu. Ostateczną przyczyną miał być fakt, że kolejni urzędnicy nie wykonali wystarczająco efektywnych działań, by zakończyć bunt maoistów. Bliscy doradcy sugerowali mu, by zajął się bezpośrednio kryzysem. Rozpoczynają się masowe aresztowania ludności cywilnej. Był to kolejny krok, który miał przyspieszyć koniec 240-letniej dynastii Shah.

Od czasu zniesienia przez Nepal absolutnej monarchii i wybrania jej pierwszego premiera w 1991 roku było to pierwsze całkowite przejęcie władzy ze strony dynastii. Wcześniej Gyanendra konsekwentnie wzbraniał się przed władzą absolutną i deklarował sympatie ku demokracji.

Nepal ponownie znalazł się na pierwszych stronach światowej prasy a wiele krajów skrytykowało działania Gyanendry. Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Indie wstrzymały dostawy dla Armii Królewskiej Nepalu, a wiele innych krajów zawiesiło wcześniejsze zobowiązania pomocy. Zewsząd nalegano, by król pogodził się z partiami politycznymi by rozwiązać pogłębiający się kryzys w Nepalu.

Tygodnie demonstracji setek tysięcy ludzi organizowanych przez maoistowską partię w kwietniu 2006 roku doprowadziły ostatecznie do końca władzy pałacu. Podjęte zostają kolejne rozmowy pokojowe, które kończą się – 21 listopada 2006 roku – podpisaniem kompleksowej umowy pokojowej między premierem Koirala a przywódcą maoistów Prachandą. Porozumienie pozwala maoistom brać udział w wyborach, ale pozostają oni pod obserwacją ONZ.

Nowy rząd kierowany przez maoistów ogłosił, że pałac oraz inne dobra królewskie zostanie znacjonalizowany. Dokonane to zostało 23 sierpnia 2007 roku. Nacjonalizacja nie objęła dóbr będących własnością króla przed zajęciem tronu. Gyanendra został zdyskwalifikowany jako szef armii i stracił niemal cały swój personel. Ponadto wizerunek władcy usunięto z waluty krajowej, a jego usposażenie zostało drastycznie zredukowane. Ogłoszono, że były król nie zostanie wygnany i może mieszkać w Nepalu jako zwykły obywatel podatkowy.

W maju 2008 roku kraj został ogłoszony republiką przez maoistowskie zgromadzenie konstytucyjne, a kilka dni później król podpisał przekazanie władzy.

Gyanendra opuścił Pałac Narayanhiti w Katmandu 11 czerwca 2008 roku. Pałac zamieniono w w muzeum, wysadzana diamentami i rubinem korona Gyenendry oraz berło królewskie wraz z pozostałymi klejnotami koronnymi i majątkiem królewskim stały się własnością rządową.