Hinduski system kastowy

Hinduski system kastowy

W starożytnym systemie kast Hindu Varna System – हिन्दू वर्ण व्यवस्था …

ludzie byli kwalifikowani do jednej z kast zgodnie z ich cechami osobistymi, zachowaniem, zatrudnieniem oraz stopniem duchowego rozwoju. Kshatriya byli wojownikami, żołnierzami a także piastowali stanowiska w grupie zarządzającej. Wszystkim królom, ministrom i wojskowym nadawano tytuł „Kshatriya”. Gdy Varna System zamieniono we współcześnie funkcjonujący system kast – Caste System, जति प्रथा – nastąpiły zmiany. W systemie kastowym ludzie są kwalifikowani zgodnie z ich urodzeniem, nie zaś charakterem.

Istnieje pogląd, że kształtowana w owym czasie hierarchia w społeczeństwie hinduskim bazowała przede wszystkim na wartości czystości religijnej zarezerwowanej dla bramińskich kapłanów umiejscowionych na samej górze tej piramidy społecznej.

Najistotniejszą cechą systemu Varna jest nadrzędny status ludzi kasty Brahman wobec Kshatriya jako niższych, którzy potrzebują kasty bramińskiej do odprawiania rytuałów religijnych. Brahmani (także Brahmini) i Kshatriya funkcjonują współzależnie jako kasty nadrzędne wobec dwóch pozostałych Varna. Brahmini odprawiają rytuały religijne, ale nigdy nie trzymają władzy. Kshatriya zarządzają, wydają nakazy i stanowią prawo, ale nie mogą odprawiać rytuałów.

Starożytne hinduskie księgi prawne, Dharmasastra mówią o trzech współistniejących celach, sensach życia ludzkiego: dharma – obowiązek, cnota, poprawność, artha – zysk i korzyści materialne, oraz kama – przyjemność i emocjonalne spełnienie. Analogia warstw społecznych w systemie Varna jest oczywista – dharma powiązana jest z kapłańską służbą Brahminów, artha z pozycją króli i innych ludzi Kshatriya, kama zaś w różny sposób przypisuje się do pozostałych kast. Czynniki te współistnieją ze sobą tak jak elementy społeczeństwa: artha i kama bez czynnika dharma prowadzą do chaosu, bez czynnika artha ludzka możliwość realizowania kama i dharma upada. Wszystkie trzy czynniki powinny być zrównoważone i człowiek wówczas znajduje przestrzeń na realizację czwartego elementu wartości życia – moksha, czyli wyzwolenia, samorealizacji i duchowego spełnienia.

W społeczeństwie kastowym grupy ludzi zawsze były przypisane określonym zajęciom: Brahmini roli kapłanów, Kshatriya wojowników, Vaisya kupców. Kasta najniższa – Sudras – uznawana była zawsze za kastę nietykalnych – dalit – członkowie kast wyższych nie przyjmowali od nich wody ani jedzenia, nie podawali ręki, nie wchodzili z nimi w żadne bliższe konekcje, które dopuszczałyby poufne zachowania. Ortodoksyjni Brahmini wyznawali pogląd, że Sudras pojawili się na Ziemi tylko po to, by wypełniać zadania kast usługowych – Damai żyją po to, by szyć ubrania dla wyższych kast, Kami – by wytwarzać dla nich metalowe narzędzia, jedynym zadaniem bytności na ziemi grupy Sarki jest szycie butów, zaś Badi żyją tylko po to, by śpiewać, tańczyć i świadczyć usługi seksualne.

Początki systemu Varna w Nepalu mogą zostać zarysowane od czasu panowania króla Jayasthini Malla w obrębie Doliny Kathmandu i wprowadzenia nepalskiego kodeksu Muluki Ain w 1854 roku. Jayasthini Malla sklasyfikował populację Doliny Kathmandu w 64 grupach z których każda posiadała odrębną funkcję społeczną.

Międzykastowe zasady unikania siebie nawzajem ustalają sztywne role. Członkostwo w kaście jest przypisane z urodzenia i nie pozostawia wyboru. Sudras nie są błogosławieni, są w niekorzystnym położeniu i utrzymywanie z nimi kontaktów może być źródłem skalania. Indywidualiści urodzeni w niższych kastach także postrzegani są jako istoty gorsze – bez względu na ich zachowanie. Oczywiście interesującym byłoby także zagłębić się w niuanse i portrety i tutaj, nikt z Sudras jednak nie przyznaje się do członkostwa w niższych kastach. Można jednak podsumować, że Sudras – w miarę swoich możliwości – kopiują zachowania brahmińskie, takie jak nawyki jedzenia wyłącznie prawą ręką lub odprawianie pudży, starając się utrzymać wyższy poziom życia.

Kluczowym wydaje się być zdefiniowanie terminu “kasta” na własny użytek. Z moich obserwacji w obrębie społeczeństwa nepalskiego wynika, że kasta to przede wszystkim rodzina. Wieś zamieszkana niemal w całości przez Thakali ma wspólne korzenie etniczne i zasadniczo międzyludzkie związki są takie same jak w dużej rodzinie. Ludzie rozliczają się z dóbr codziennego użytku tak samo, jak wszędzie – za produkty płaci się pieniędzmi. Ale potrzeba pomocy ze strony bliźniego – jeżeli zaistniała – jest bezwzględnie na pierwszym miejscu. W obrębie rodziny – tak jak i w dawnej Europie – przekazywano z pokolenia na pokolenie spuściznę przodków – naukę fachu.

Dopiero kolejnym wyznacznikiem pozwalającym “zaklasyfikować” człowieka we współczesnym systemie kastowym jest jego profesja. Często ona wcale nie jest zgodna z tym, co mówi tradycja nepalska czy nepalski kodeks o zatrudnieniu właściwym dla danych kast. Współcześnie Brahmini nie wahają się prowadzić interesów, gdy jest to korzystne – co było zawsze domeną kasty Newarów – oddając zaś swoje srebro ekspertom do opracowania niekoniecznie musimy mieć do czynienia z kastą Kami. Kasty współcześnie ewoluują w trakcie nabywania przez ich członków nowych umiejętności – Damai, którzy zawsze zajmowali się szyciem ubrań odpowiadają szeroko teraz także za obsługę muzyczną prywatnych imprez. Brahmini zatrudniani są na uczelniach świeckich, Chhetri zaś w bankowości. Współcześnie rozszerzające się – także na kastę bramińską – pijaństwo jest, podobnie jak inne powyższe przykłady znakiem czasu, po tym jak 1963 roku “wyrównano” oficjalnie prawa członków kast.

W poszczególnych krajach tradycji Hindu, głównie w Nepalu i północnych Indiach mieszkają ponadto członkowie różnych starych rodów, często – podobnie jak i Brahmini – endogamicznych w swej tradycji i przekazujących z pokolenia na pokolenie umiejętności zawodowe. Mowa o mongoidalnych grupach etnicznych, które w ciągu ostatniego tysiąclecia osiadały na terytoriach Azji Południowo-wschodniej – Gurungach, Magarach, Bhotia, Rai i Limbu oraz kilku innych, których członkowie charakteryzują się odmiennymi od grup Indo- rysami. Te grupy etniczne także wyróżnia się jako kasty, gdyż zamieszkują oni wspólnie jeden region, utrzymują często tradycję zawierania małżeństw wyłącznie w obrębie własnej kasty, a – przede wszystkim – zaakceptowali hinduski system kastowy, co oznacza, że respektują i współrealizują ów taniec wzajemnego unikania się członków różnych kast.

Do roku 1963 nepalski kodeks Mulki Ain definiował które aktywności przypisuje się danym grupom w społecznym porządku kastowym i jakie zachowania są dla kogo dopuszczalne, oraz wyznaczał kary prawne za przekroczenie obowiązującego prawa. Od czasu odnowienia kodeksu Muluki Ain w 1963 uważa się oficjalnie, że wszyscy są równi sobie wobec prawa w Nepalu.

Przykładem takiego spisanego prawa kastowego jest sposób, w jaki traktuje się przygotowywanie i konsumpcję potraw. Temat obwarowany jest wieloma zasadami i nie jest bez znaczenia jaki rodzaj pożywienia i picia, przez kogo przygotowany, może być przyjmowany przez członka danej kasty. Generalnie żywność dzieli się na dwie klasy, kachcha pakka. Według tej zasady człowiek nigdy nie będzie spożywał kachcha, chyba że zostało ono przygotowane przez członków własnej kasty. Dzielić wspólnie z kimś posiłek kanchcha oznacza intymność i akceptację.

W odróżnieniu od kanchcha – żywność pakka to inaczej jedzenie sprzedawane na ulicy, spożywane w czasie publicznych imprez czy w restauracjach. W Indii i Nepalu zwyczajowo jedzenie podawane w miejscach publicznych smaży się w ghee lub maśle, uważanym za czyste, gdyż pochodzi od krów, świętych zwierząt. Ten rodzaj jedzenia sprzedawany jest podczas publicznych imprez w obrębie kast wyższych, “ludzi podwójnie urodzonych” – czyli z wyłączeniem ludzi kast Sudras. Obecnie jednak w czasie publicznych imprez nie smaży się potraw w ghee, ale w oleju roślinnym, którego tradycyjnie nie uważa się za czysty.

Koncepcja zanieczyszczenia dotycząca picia i jedzenia – jutho – funkcjonująca wśród Hindusów obwarowana jest tabu. Resztki z czyjegoś talerza są uważane za zanieczyszczające dla innych – za wyjątkiem własnej żony – którzy nie powinni ich spożywać.

Podobnie jest z piciem napojów – jeżeli komuś zdarzy się napić się mleka, wody czy herbaty z cudzej szklanki, oznacza to, że został on zanieczyszczony i wierzy się, że niezwłocznie zacznie wymiotować, mieć zawroty albo ból głowy. Aby tego uniknąć, biesiadnicy starają się nie mylić swoich szklanek, a jeżeli mają wątpliwości co do przynależności któregoś kubka, wówczas wylewają jego zawartość i myją kubek przed nalaniem nowego napoju.

Świadomość różnic kulturowych, wzajemne unikanie i społeczny dystans wyraża się również przez preferencje i ograniczenia dotyczące przynależności do wspólnoty kastowej i religijnej. Osoba z kasty wyższej może mieć kolegów z pracy czy przyjaciół przynależących do niższej kasty, z którymi spotyka się na ulicy czy miejskim bazarze. Nigdy jednak nie odwiedza ich domów, nie zaprasza ich do siebie, ani nie przyjmuje od nich jedzenia czy wody. Unikanie bliższych związków z członkami niższych społeczności bazuje na różnicach w żywieniowych nawykach oraz ograniczeniach dotyczących co jeść, a czego unikać wynikających z ideologii zgodnej z przynależnością religijną czy kastową. Kasty podwójnie urodzonych, a szczególnie ortodoksyjni Brahmani unikają spożywania jedzenia w domach chrześcijan jako tych, którzy spożywają wołowinę i wieprzowinę. Muzułmanie z kolei nie lubią odwiedzać hinduskich domów, gdyż drób i kozina nie bywa przygotowywana zgodnie z tradycją islamską – mięso nie jest wówczas halal. W tradycyjnym hinduskim systemie wartości chrześcijanie, muzułmanie oraz kasta Sudras są postrzegani w tej samej kategorii, gdyż jedzą wieprzowinę i bydło rogate.

Zwyczaje, zakazy i tabu określone kulturowo pełnią funkcję czynnika utrzymującego członków różnych grup etnicznych w ich warstwach społecznych. Ogólnie rzecz biorąc, im wyższa jest kasta, tym bardziej sztywne są zasady oraz ogólnie kwestia akceptowania pożywienia od innych. Dlatego więc Brahmini nie przyjmują żadnych gotowanych potraw od ludzi kast niebramińskich, chociaż w odwrotnym kierunku – czyli Brahmini dla kast niższych – taki posiłek byłby zaakceptowany.

Zdjęcie główne obrazuje Varna System – kolejno od lewej z kierunkiem ruchu wskazówek zegara – kasta Brahmin, Kshatriya, Vaishya, Sudra i pochodzi z zasobów otwartego katalogu google.

Brahmini – poranny rytuał

Artykuły powiązane

Zostaw komentarz

Войти с помощью: