Jak Adi Shankaracharya zjednoczył kraj przy pomocy filozofii, poezji i wiary

Jak Adi Shankaracharya zjednoczył kraj przy pomocy filozofii, poezji i wiary

Na powyższym zdjęciu – Świątynia w Kaladi
– miejscu urodzenia świętego Adi Shankaracharya

„Jagat mithya, brahma satyam”
जगत मिथ्या, ब्रह्मा सत्यम

– oznacza, że świat którego doświadczamy, w tym wymierne naukowe wnioski są zasadniczo iluzoryczne. Jedyną niezależną od umysłu pierwotną prawdą jest brahma – tłumaczone jako dusza, świadomość, język lub nieskończony, wieczny, nieuwarunkowany umysł. Ci, którzy nalegają, że historia jest prawdziwa, a mitologia fałszywa, przeciwstawiają się tej niedualistycznej sentencji Adi Shankaracharya.

Ta doktryna redukująca świat do zwykłej iluzji, popularnie znana jako Maya Vada – pozwoliła Shankarze zrobić coś niezwykłego: zjednoczyć ziemię z rozmaitymi wspólnotami i zbliżyć do siebie zróżnicowane, pozornie nie do pogodzenia różne wspólnoty – od buddystów, mimansaków (ortodoksyjni wyznawcy Wed) i Vedantins (późniejsi pustelnicy wedyjscy), do Shaivów (jedna z najstarszych sekt hinduizmu), Vaishnawów i Shaktów.

Mędrzec na arenie polityki

Filozofia Shankara jest całkowicie wedyjska.

W przeciwieństwie do buddystów i dżinistów, postępował on za naukami Wed i całkowicie podporządkował się jej bezosobowemu autorytetowi, co uczyniło go wyznawcą. W swoich komentarzach i monografiach nieustannie doszukiwał się owej bezforemnej boskości, która jest jedyną rzeczywistością istniejącą poza wszystkimi dualizmami. Wielu uważa to za przyjęcie buddyjskiego punktu widzenia w wersji wedyjskiej i Shankarowi zarzuca się często ukryta filozofię buddyjską – prachanna bauddha – प्रचंणा बौद्ध .

Poematy Shankara wysławiają również kilka konkretnych boskich postaci, które pojawiają się w pismach Purana. Złożył on w tych pismach hołd Shivie, Vishnu i Shakti. To czyni go – po Vyasie – pierwszym wedyjskim uczonym, który jawnie łączy hinduizm wedyjski z hinduizmem puranicznym, co kilka stuleci później zostało przedstawione jako doktryna przez innych nauczycieli Vedanta, takich jak Ramanuja, Madhva i Vallabha.

Przy pomocy swoich nauk o o bezforemności i nicości, oraz iluzji wszelkiego bytu, Shankar zjednoczył wiele świętych miejsc Indii, tworząc szlaki pielgrzymek, które definiowały Indie jako jeden kraj. Według podania podróżował on z Kerali do Kaszmiru, z Pune we współczesnej Odisie do antycznej Dwarki w Gujaracie, z Shringeri w dzisiejszej Karnatace do Badari w Uttarkhand, z Kanchi (Kanchipuram ) w Tamil Nadu do Kashi (Varanasi) w Uttar Pradesh, wzdłuż himalajskich stoków i biegu rzek Narmada i Ganga oraz wzdłuż wschodnich i zachodnich wybrzeży morskich.

Shankar nie był więc filozofem z kości słoniowej; był on mędrcem politycznym, angażującym się i odpowiadającym na historyczny kontekst swojego czasu. Poprzez filozofię, poezję i pielgrzymskie praktyki próbował związać subkontynent indyjski notorycznie rozdzielony nowo rodzącymi się doktrynami i rządami ówczesnych władców.

Kontekst historyczny

W swoim komentarzu do Brahma Sutra (1.3.33) Adi Shankara zauważył – “Można powiedzieć, że nigdy nie było uniwersalnego władcy, tak jak i nie ma go teraz” – jego społeczeństwo jest rozdrobnione i brakuje powszechnej akceptacji dla uniwersalnej mitologii Chakravarti, czyli wszechobecnej świadomości istniejącej zarówno w religii buddyjskiej, dżinistycznej jak i hinduskiej.

Większość historyków zgadza się, że Adi Shankaracharya żył w VIII wieku, czyli 1200 lat temu – około 1300 lat po Buddzie.  Ten okres był istotnym zakrętem w historii Indii – pomiędzy upadkiem imperium Gupta 1500 lat temu, a muzułmańskim podbojem Azji Południowej 1000 lat temu. Harshavardhan, władający Kannauj umarł, Rashtrakutowie utrzymywali władzę po obu stronach rzeki Narmada, pozostając nieustannie w wojennych stosunkach z Pratiharami z północy, Palas na wschodzie i z Chalukya na południu subkontynentu. Języki regionalne i skrypty, które są teraz tak znane, jeszcze się nie pojawiły. Świątynie z Indii Południowej nie miały charakterystycznych bram w stylu gopuram, Ramajana jeszcze nie była przetłumaczona na język tamilski, Jayadeva jeszcze nie napisał Gita Govinda. Adi Shankar podróżował po całym kraju komunikując się jedynym językiem, który łączył intelektualną elitę Ziemi: sanskrytem.

Aby zrozumieć właściwie ducha czasu, musimy odczuć fundamentalne napięcie społeczeństwa indyjskiego istniejące wówczas pomiędzy światem podtrzymującym rytuały, wiążącym życie gospodarstwa czynnościami rytualnymi a odejściem od rytuału, prostym życiem pustelniczym.

Życie bramińskie vs życie pustelnika

Kiedy Aleksander Macedoński najechał Indie w 327 przed n.e., pogląd wedyjski faworyzował życie w gospodarstwach domowych, podczas gdy buddyzm w tym czasie – a także dżinizm i Ajivika – popierał praktyki pustelnicze.

W czasach Shankara pogląd wedyjski został rozszczepiony na światopogląd Mimansaki, który sprzyjał gospodarczemu życiu brahminów, oraz światopogląd Vedantik, który protegował życie pustelnicze.

Wielu historyków i religioznawców zgadza się, że to potwierdza wpływ buddyzmu na nauki wedyjskie. Zapomina się czasami o wpływie nauk wedyjskich na buddyzm. Budda jako nauczyciel-pustelnik został w którymś momencie zastąpiony przez Bodhisattwę oraz jego kobiecą postać – Tarę – która wynosi współczucie nad mądrością.

Dzieciństwo Adi Shankaracharya

Adi Shankara urodził się w ubogiej rodzinie bramińskiej we wsi Kaladi we współczesnej Kerali. Jego ojciec – zwany Shivaguru – co sugeruje korzenie w tradycji Shaiva – zmarł, gdy Shankar był bardzo młody. Został on wychowany przez matkę, znaną pod imieniem Aryamba  – co oznacza “szlachetnie urodzona”. Matka była wyznawcą Kriszny mając korzenie w religijnym odłamie hinduizmu Vaishnava. Pomimo protestów matki, Shankar postanowił zostać pustelnikiem.

Powszechnie znana jest legenda o tym, jak Adi Shankara w dzieciństwie brał kąpiel w pobliżu ghatu (miejsce kremacji) w rzece Periyar i został złapany przez krokodyla. Z nogą w paszczy gada ponownie zapytał się swojej matki o pozwolenie na Sanyasam (praktyki pustelnicze), mówiąc że jeśli się zgodzi, wtedy krokodyl go wypuści. Matka wówczas zgodziła się i tak właśnie się stało. Adi Shankara przyjął Sanyasam i opuścił Kaladi, a miejsce zostało nazwane Crocodile Ghat.

Spotkanie guru Govinda Bhagavatpada

Pozostawiwszy swą matkę pod opieką krewnych Sankara opuścił Kaladi i powędrował na północ w poszukiwaniu nauczyciela, który udzieli mu inicjacji do praktyki Sanyasa. Kilka miesięcy później dotarł do brzegów rzeki Narmada, gdzie dowiedział się że w pobliskiej jaskini mieszka wielki jogin. Adi Shankara skierował się tam i stanął przed wejściem , śpiewając o joginach w kilku wersach.

Jogin Śri Govinda Bhagavatpada – którego imię również sugeruje korzenie Vaishnava –  uczeń wielkiego nauczyciela Vedanta  Sri Gaudapady, zapytał z wnętrza jaskini, kim jest ten kto stoi przy wejściu. Odpowiedź Shankara miała formę 10 zwrotek kończących się refrenem „Sivahkevaloham” –  „Siva we własnej osobie”, co zostało zapisane w hinduskiej literaturze jako Dasa Sloki.  Wielce zadowolony guru wyszedł na zewnątrz jaskini, a Shankara porażony jego osobowością upadł mu do stóp.  Govinda Bhagavatpada zaakceptował Shankara jako swojego ucznia i udzielił mu inicjacji do wszystkich Mahavakaja – nauk ksiąg Upanishady. Shankara żył ze swym guru przez około 3 lata i nauczył się pod jego przewodnictwem duchowych prawd i praktyk.

Po opanowaniu wszystkich umiejętności guru udzielił Shankara błogosławieństwa na drogę i przykazał, że powinien on sporządzić autorytatywny komentarz do Brahma Sutras. Udzielił też instrukcji odnośnie nauk, które powinien głosić i poinstruował go, aby ten udał się do Benaras (Varanasi), duchowego i kulturowego centrum Indii w tamtym czasie.

Spotkanie z Nietykalnym

Z centralnych Indii Shankara przeniósł się do Varanasi, gdzie przebywał cztery lata. Tam zebrał on wielu uczniów i wykonywał prace jako nauczyciel zleconą przez jego guru.

W tym okresie spotkał on chandala – strażnika krematorium – przedstawiciela najbrudniejszej kasty “nietykalnych” w hierarchii kast hinduskich. Gdy Shankar zwrócił się do niego, by ten przesunął się, nie chcąc go dotykać, chandala odpowiedział mu pytaniem: “Czy chcesz przesunąć to ciało, które zostało zbudowane z pożywienia, czy duszę? Formę, czy bezforemność, to co ograniczone czy to co nieskończone masz na myśli?” Ten incydent miał głęboki wpływ na Shankara skłaniając go do zakwestionowania istoty ciała tak jak proponowała to tradycja pustelnicza.

Shankar wychował się w tradycji Varna Ashrama Dharma, gdzie czystość kasty miała duże znaczenie, tak więc jego akceptacja napotkanego chandala jako swego guru miała szczególny wymiar. To zdarzenie nakłoniło go do ułożenia pięciu linijek formułujących tamto spotkanie pod nazwą Manisha Panchakam. W tych zwrotkach formułuje on pogląd poza podziałami będącymi źródłem dualizmu. Mądrość jest tu ostatecznie wartością nadrzędną względem kasty.

Spotkanie z uczonym Mandana Mishra

Adi Shankara napotkał wkrótce Mandana Mishra – wielkiego uczonego szkoły Mimansaka w Mahismati w regionie Bihar, z którym przedsięwziął debatę o wyższości wiedzy nad rytuałem. Trwała ona długo, aż w końcu wielki uczony przyznał wygraną Shankarze.  Po zakończonej debacie żona uczonego, Ubhaya Bharati, figlarnie wyzwała Shankara na debatę na temat wiedzy o sztuce erotycznej. Wówczas celibowany Shankara przyznał swoje braki w tym temacie, a kobieta zapytała go jak może on oczekiwać zrozumienia natury bytu bez doświadczenia zmysłowej przyjemności i intymności emocjonalnej. To co nastąpiło później pokryte jest tajemnicą, zapewne za sprawą przybywszych w XVI wieku purytanów. Inne źródła podają także, że Shankara zgłębiał nauki Kamy za pomocą medytacji w odosobnieniu.

Adi Shankara wykorzystał swoje siły jogiczne, aby wstąpić w ciało Amaru – króla Kaszmiru – i ożywić je na tyle długo,by móc cieszyć się wszelkimi przyjemnościami ciała. Legenda głosi, że doświadczenie to doprowadziło Shankara do napisania erotycznej poezji miłosnej znanej jako Amaru Shataka. W Kaszmirze, a później także w Shringeri – w dzisiejszej Karnatace – Shankar ustanowił świątynie dla swego osobistego bóstwa – Sharada, która jest powszechnie określana jako Saraswati trzymająca książkę. Trzyma ona również garnek i papugę – symbole życia domowego i zmysłowego – świadczące o uznaniu przez Shankara erotyki, ciała oraz faktu istnienia materii, innymi słowy o przyjęciu przez niego nauk tantry. To stanowi fundament związku Shankara z tantryckim geometrycznym symbolem boskiej kobiecej natury – “shree-yantra”.

Pogrzeb matki

Shankar powrócił do Kaladi, aby wykonać rytuał pożegnalny dla swojej matki, dowiedziawszy się o jej śmierci. Jednakże, wedle tradycji wedyjskiej, rezygnując z życia domowego, pustelnik nie może wykonywać rytuałów domowych, takich jak pogrzeby. Jako pustelnik, Shankara zrezygnował ze swojej roli jako syna i nie miał zobowiązań wobec kobiety, która kiedyś była jego matką. Ale Shankara sprzeciwił się tej tradycji. Zażegnał wykonanie rytuału w krematorium i zaniósł ciało matki na teren swojego gospodarstwa, gdzie odprawił rytuał pogrzebowy.

Zasługi dla społeczeństwa ówczesnych Indii

Następnie udał się do Indii, ustanawiając placówki swojej szkoły  w czterech zakątkach Indii, cały czas planując trasy pielgrzymkowe. Ustanowił on “akhara” – miejsca debat dla pustelników różnych sekt, o których powiedziano, że wykorzystują swoją wiedzę, fizyczne i jogiczne umiejętności, aby chronić hinduizm. Zorganizował też wspólne spotkania w miejscach pielgrzymek, także w szczególnym okresie festiwalu Kumb Mela.

Shankar zmarł w młodym wieku 32 lat w regionie Himalajów. Historia głosi, że jego ojciec – otrzymawszy od Shivy alternatywę – wybrał dla swego syna krótkie, ale niezwykłe życie, zamiast zwykłego długiego życia. Według legendy cudowne dziecko miało umrzeć w wieku ośmiu lat, ale uzyskał od Shivy przedłużenie o dodatkowe 8 lat, by móc odgrzebać prawdę o Vedach. Jego komentarze i monografie były tak genialne, że Vyasa – mityczny autor ksiąg wedyjskich przedłużył życie chłopca o kolejne 16 lat, aby ten mógł rozprzestrzenić swoje idee.

Zrozumienie nauk Adi Shankaraacharya

Odmienność mentalności indyjskiej w stosunku do Środkowego Wschodu, Europy i Ameryki jest niezaprzeczalna. Dla przybyszów wydaje się być chaotyczna, na skraju załamania i podziału. Dla mieszkańców Indii wychowanych na naukach wedyjskich nauka Wed ma znaczenie genialnego szaleństwa. Zewnętrzny i wewnętrzny pogląd na nauki Indii jest więc rozbieżny.

Shankar jako hindus wykorzystał doktrynę iluzji, aby obnażyć fragmentaryczne i ograniczone światopoglądy: wszystkie idee i zrozumienie ich słów są niedoskonałe i niekompletne, ale zwodzą nas, zakładając, że są doskonałe i kompletne.

Aby zrozumieć Shankara musielibyśmy uwolnić się od dualistycznej abrahamicznej koncepcji prawdziwego boga i fałszywych bogów, która do dziś ma wielki wpływ na polityczne i naukowe debaty. Do hinduizmu ta koncepcja dociera w swej dualistycznej postaci, sugerując, że może istnieć bóg skończony i bóg nieskończony, gdzie związek formy i bezkształtnej boskości jest podobny do związku między dźwiękiem a sensem, bez którego żadne słowo nie może istnieć.

Shankar widzi otaczający świat jako pełen ograniczonych prawd – podobnie jak buddyści. Jednak – w przeciwieństwie do nich – podkreśla on, że istniejemy na platformie niezakłóconej wiecznej, bezgranicznej prawdy, która przypisuje sens i wartość istnieniu. Pierwszy jest dostępny; ten ostatni jest transcendentalny i nieuchwytny. Doświadczenia życia są pełne ograniczonych i chwilowych radości i smutków. Bez transcendentalnej podbudowy życie staje się pozbawione sensu, bezwartościowe.

Odrzucenie “brahman” – zrozumienia, że jest coś trwałe i jednoczące się wewnątrz nas i poza, prowadzi do nihilizmu oraz monastycznej obsesji połączonej z ideą zapomnienia o sobie – nirwany,  podczas gdy bramińska akceptacja pozwala cieszyć się pięknem życia, jego kolorach, treści, emocjach, doświadczeniach, jako różnorodnych wyrazach boskości, piękniejszych przez ich śmiertelność.

Jednym z powodów, dla których buddyzm ostatecznie nie zakorzenił się w Indiach powszechnie, jest jego odstąpienie od sztuki, postrzeganie jej jako tymczasowego wybryku ludzkiej natury stojącego na drodze do mądrości. W przeciwieństwie do puranicznego hinduizmu, gdzie ludzkie ideały tańczyły i śpiewały, a ich wyznawcy wysławiali sztukę, aby odkryć mądrość.

Buddyjska elita unikała odprawiania rytuałów w swoich sanktuariach, które były popularne wśród mas. Adi Shankara przeciwnie, zdawał sobie sprawę, jak historie i pieśni przyciągają ludzi. Przyjął zatem puraniczne rytuały w ich świątyniach, które były stosunkowo bardziej powszechne oraz bardziej artystyczne i spektakularne, niż sztywniejsze ekskluzywne rytuały wedyjskie. To właśnie sprawiło, ze Shankara zapamiętano jako świętego na arenie hinduizmu.

Zamiast jednak spierać się który komentarz, poemat, pielgrzymka, światopogląd czy ideał jest nadrzędny lub bardziej całkowity Shankara podkreśla, że jedyną prawdą jest bramin – zrozumienie – nieosiągalne poprzez logikę i argumentację, a jedynie poprzez wiarę, bezpośrednie zrozumienie nauk Wed.

Artykuły powiązane

Zostaw komentarz

Войти с помощью: