Muzeum w Chennai: oko w oko z dinozaurem

18 listopada 202122 października 2023 Dorota Volkov

Podróż z naszego niemal już ojczyźnianego Auroville w stanie Tamil Nadu na północ subkontynentu indyjskiego rozpoczęliśmy od Chennai. Odwiedziliśmy więc przesławną Marine Beach, zaliczyliśmy nocną wędrówkę ulicami centrum miasta w poszukiwaniu regionalnych przysmaków, a ostatniego dnia rano przed wsiadką do pociągu odwiedziliśmy Muzeum Madras.

Museum Madras

Madras Government Museum to muzeum historii i kultury człowieka znajdujące się w Government Museum Complex w dzielnicy Egmore w Chennai – czyli w Madras – na południu Indii. Zostało założone w 1851 roku, pierwotnie w budynku przy College Road w Nungambakkam i trzy lata później przeniesione do obecnego miejsca. Jest ono drugim najstarszym muzeum w Indiach po Muzeum Indyjskim w Kalkucie.

Kompleks muzealny składa się z sześciu budynków i 46 galerii, zajmując powierzchnię około 16,25 akrów (66 000 m²).

Zbiory muzealne

Muzeum to jest szczególnie bogate w zbiory archeologiczne i numizmatyczne. Posiada najbogatsze kolekcje brązowych statuetek sakralnych, z których aż 500 pochodzi z Azji sprzed roku 1 000 p.n.e.

Sekcja Archeologiczna słynie z wyjątkowej kolekcji zabytków ze wszystkich głównych historycznych okresów południowych Indii: Chola, Vijayanagar, Hoysala i Chalukya. Ważną część zbiorów stanowią artefakty ze świątyni Amaravati w Andhra Pradesh: płaskorzeźby i wolnostojące posągi. Można zobaczyć płytę wotywną z II wieku z wizerunkiem stupy oraz liczne płaskorzeźby z epizodami z życia Buddy. Warto również zobaczyć kamienie sati upamiętniające kobiety, które zostały spalone na stosach pogrzebowych swych mężów.

Wiele misternych starożytnych rzeźb kamiennych znajduje się w ogrodzie muzealnym, dzięki czemu można w cieniu drzew nasycić się atmosferą historii okresu sanskrytu.

» Sanskryt żyje

Sekcja Antropologiczna ma dobrą kolekcję prehistorycznych antyków, w tym przybory kuchenne i narzędzia łowieckie.

Sekcja Numizmatyki posiada dużą kolekcję monet, w szczególności monet południowoindyjskich i epoki Mogołów. Istnieje również kilka złotych monet z okresu Gupta z sanskryckimi inskrypcjami.

Dinozaur

W jednej z sal w ramach Sekcji Zoologii znajduje się gumowy dinozaur który może się poruszać, jak tylko kliknie się przycisk w ścianie u wejścia gdzie najczęściej siedzi ochraniarz. Czasami się niespodziewanie go uruchamia, wzbudzając nieco emocji wśród zwiedzających.

Powyższe treści zostały w większości spreparowane przez Katię.

Nasze osobiste wrażenia w reakcji na tego gada poruszającego się w tak naturalny sposób również były silne. Ja byłam mocno wystraszona, wiedząc oczywiście że wszystko jest planowe i ustawione w tak doskonały sposób, jednak gad był tak naturalny, że w panice zastanawiałam się, czy aby na pewno nie powinniśmy jednak uciekać. Zdawało się, że gad już szykuje się do skoku i za sekundę przeskoczy linkę, która prowizorycznie go od nas oddziela. Dzieci patrzyły na niego w szoku popatrując na mnie pytająco, Nadia nawet śmiała się, ale ja nie byłam w stanie nawet sensownie ustawić kamery, tak by ująć chociaż poszukujące ofiary oczy dinozaura.

Cały spektakl trwał nie dłużej niż półtorej minuty i – choć przyznaję niską jakość tego filmu – rekomenduję obejrzeć poniżej to co udało mi się ująć pomiędzy falami paniki 😀 .

Przebudzenie dinozaura w Muzeum Madras

Nietoperze

Muzeum słynie z drzewostanów neem, tamaryndowca, mango i figowca, które oferują dużo cienia i przestrzeń do relaksu. Z tego powodu również Government Muzeum w Egmore stanowi dom dla gigantycznych nietoperzy owocowych! Mieszkają tam od dawna dzięki masywnym drzewom w kompleksie muzealnym. Żywią się owocami, a większość dnia spędzają śpiąc lub jedząc.

Są to dwa gatunki nietoperzy owocożernych, które gnieżdżą się na tych drzewach – latający lis indyjski Pteropus giganteus i nietoperz krótkonosy Cynopterus sphinx. O zachodzie słońca można zaobserwować jak stado podnosi się by rozpocząć nocne życie.

Stado nietoperzy mieszkających w gałęziach baobabu Adansonia digitata na terenie Muzeum

Kamienne rzeźby z Tamil Nadu datowane na ok.1000 lat

Poniżej prezentuję niektóre interesujące przedstawienia hinduskiej mitologii, jakich nie znalazłam gdzie indziej. Wraz z nimi muzealna tabliczka z nazwą w tamilskiej transkrypcji dla precyzji imienia postaci i z podaniem okresu a czasem i lokalizacji. Wszystkie te antyczne – tysiącletnie i starsze – kamienne rzeźby pochodzą z ogrodu w naszym Madras Government Museum.

Durga – sanskryt: दुर्गा

Imię pochodzi od słowa „durg” – दुर्ग – „twierdza” albo „nieprzebyty, niepokonany, nienaruszalny”.

Postać ta jest czczona jako główny aspekt matki Devi – powszechnie zwana Maa Durga – szczególnie podczas dziewięciodniowego festiwalu Navratri na przełomie września i października. Aspektami Maa Durga są macierzyństwo, ochrona, siła, zniszczenie demonicznych mocy. Navratri dlatego szczególnie wiąże się z praca nad własnymi właściwościami, przy czym każdego dnia pracuje się z inna energią i innym aspektem Durgi. Legenda o Maa Durga skupia się na walce ze demonicznymi siłami, które zagrażają dobrobytowi i Dharmie, Durga wyzwala swój boski gniew przeciwko nikczemnikom w celu wyzwolenia ciemiężonych i pociąga za sobą zniszczenie, aby wzmocnić stworzenie.

» Więcej o kulcie Durgi

Devī – sanskryt: देवी

Devi znaczy „bogini”, co w męskiej formie brzmi „deva”. Mowa tu o stworzeniach niebiańskich, zwrot oznacza dosłownie „coś doskonałego”.

Devi i deva to sanskryckie określenia występujące w literaturze wedyjskiej około trzeciego tysiąclecia p.n.e. Deva jest rodzaju męskiego, a pokrewnym odpowiednikiem żeńskim jest devi.

Etymologiczny rdzeń „dev” oznacza „jaśniejący”, od „div” czyli „błyszczeć”. Jego zachodnimi odpowiednikami są greckie „dios” i Zeus oraz łacińskie „deus”.

Kult bóstwa podobnego do Devi sięga okresu cywilizacji doliny Indusu. Wedy wymieniają liczne kosmiczne boginie, takie jak Parvati (moc), Prithvi (ziemia), Aditi (kosmiczny porządek moralny), Vāc (dźwięk), Nirṛti (zniszczenie), Ratri (noc) i Aranyani (las), a także boginie szczodrości, takie jak Dinsana, Raka, Puramdhi, Parendi, Bharati i Mahi.

Devi jest najwyższą istotą w hinduistycznej tradycji Shakta. W tradycji Smarta devi jest jedną z pięciu głównych form brahmana – najwyższej świadomości. W innych tradycjach hinduskich Devi uosabia aktywną energię i moc Devy – zawsze pojawiają się oni razem, uzupełniając się nawzajem. Przykładami tego są Parwati z Shivą w kulcie shivaitów, Saraswati z Brahmą w braminizmie i Lakszmi z Wisznu w wisznuizmie.

Devi Upaniszady głoszą że Shakti jest zasadniczo Brahmanem – ostateczną metafizyczną Rzeczywistością – i że z niej powstaje prakti (materia) i purusza (świadomość), oraz że jest błogością i nie- błogością, naukami Wed a także i tym co się od nich różni, narodzonym i nienarodzonym oraz całym wszechświatem. Shakti to Parvati, żona Shivy. Shakti jest również wymieniana jako twórcza moc Shivy w Upaniszadach.

Wśród głównych religii świata koncepcja devi w hinduizmie jako boskiej kobiecości ma najsilniejszą obecność od czasów starożytnych.

Devīsukta z Rigwedy w następujący sposób głosi, że ostateczną rzeczywistością jest bogini:

„Stworzyłam wszystkie światy z własnej woli, nie będąc ponaglaną przez żadną wyższą Istotę, i mieszkam w nich. Przenikam ziemię i niebo oraz wszystkie stworzone istoty swoją wielkością i mieszkam w nich jako wieczna i nieskończona świadomość.”

— Devi Sukta, Rigveda

Dakshinamurti – tamil: தட்சிணாமூர்த்தி

jest aspektem Shivy jako nauczyciela wszystkich rodzajów wiedzy, personifikacją najwyższej świadomości, zrozumienia i wiedzy, jest nauczyciem muzyki i mądrości oraz dającym wykład o shastrach. Dakshinamurti jest nauczycielem jogi, pełnej i satysfakcjonującej medytacji.

Słowo „dakszinya” oznacza w sanskrycie życzliwość, tak więc ta manifestacja Shivy jest życzliwym nauczycielem, który udziela mądrości poszukiwaczom zbawienia. Zgodnie z pismami hinduskimi, jeśli ktoś nie ma guru, może uważać i czcić Dakszinamurti jako swojego guru, wówczas zostanie ostatecznie pobłogosławiony samozrealizowanym ludzkim guru, jeśli jest tego godny.

Przedstawia się go siedzącego pod drzewem figowym zwróconego na południe, na południowej ścieżce okrążającej sanctum sanctorum świątyni. Być może ze wszystkich postaci hinduskiego panteonu bogów jest on jedynym, który siedzi zwrócony twarzą na południe.

Shiva siedzi na tronie jelenia i jest otoczony przez mędrców, którzy otrzymują jego instrukcje. Czasami przedstawia się także otaczające go dzikie zwierzęta. Ukazany jest jako siedzący z prawą nogą na mitycznym Apsamara – według mitologii hinduskiej jest to karzeł, który reprezentuje duchową ignorancję i bezsensowną mowę. Lewa stopa Shivy spoczywa na jego prawym kolanie.

W ramionach trzyma w jednej prawej ręce węża lub malę – co oznacza wiedzę tantryczną – bywa również że jedno i drugie; w jednej lewej ręce ma płomień reprezentujący iluminację usuwającą ciemność ignorancji. Druga lewa ręka trzyma wiązkę trawy kusha lub święte pisma. Palec wskazujący drugiej prawej dłoni jest zgięty i dotyka czubka kciuka, zaś pozostałe trzy palce są wyprostowane. Ten symboliczny gest ręką to Jnana Mudra, symbol wiedzy i mądrości. Czasami ta ręka ukazuje Abhaya Mudra – symbol nieustraszoności, pewności i błogosławieństwa, a także łaski dla uczniów.

Czwartek, czyli piąty dzień tygodnia jest związany z planetą Jowisz i określany jako Guruvaaram. Uważa się, że czwartki są pomyślne dla rozpoczęcia jakichkolwiek przedsięwzięć edukacyjnych. To właśnie w czwartki w wielu świątyniach Shaiva ofiarowane są specjalne ofiarowania dla Dakszinamurti. Czasami noc pełni księżyca, szczególnie Guru Purnima jest odpowiednim czasem na tą pudżę.

Kesava – sanskryt: केशव

Keshava, awatar Vishnu jest sławiony przez kogoś, kto chce uniknąć pecha lub przekleństwa.

Keshava tłumaczy się jako „ten z pięknymi długimi włosami”, ale też jako „zabójca demona Keshi”. W Bhagavadgita Arjuna używa imienia Keshava wobec Krishny, nazywając go „Zabójcą demona Keshi” w postaci konia, który został wysłany by zabić Krishnę, ale został pokonany i zabity przez niego.

Zgodnie z Sangraha Ramayana z Narayana Panditacharyi – zgłoska „Ka” odnosi się do Brahmy, zaś „Isha” do Shivy. tak więc „Keshava” odnosi się do „tego, który ożywia Brahmę i Shivę”.

Tekst hinduski okresu Hoysala datowany na pierwsze dwudziestolecie XII wieku n.e. „Vishnu jako Keshava” pochodzący z regionu Karnataka, prawdopodobnie Belur wymienia dwadzieścia cztery imiona Vishnu, rozpoczynając od Keshava. Każde imię jest związane z czteroramienną formą o czterech atrybutach: shankha (koncha bojowa), gada (buława), czakra (dysk bojowy) i padma (lotos). To kolejność, w jakiej atrybuty są trzymane w czterech ramionach jest różna i oznacza różne imiona boga. Tutaj Keshava jest otoczony przez dwie jego partnerki – Shridevi i Bhudevi. W innych przedstawieniach Keshavy wokół jego głowy znajduje się dziesięć awatarów Vishnu, jego ziemskich podobizn, po prawej pięciu ludzi i po lewej pięć w postaci zwierząt. Małżonką jego jest Keerti, czyli Lakshmi.

Umasahita z czcicielem stojącym na głowie

Umasahita to forma Śiwy i Parwati razem. W takim przedstawieniu stoją oni lub siedzą obok siebie.

W bardziej precyzyjnych opracowaniach – np. zaprezentowana w Sekcji Archeologii tego Muzeum rzeźba z brązu Dystrykt Tanjore, ok.X wiek n.e. – widać, że czteroramienny Shiva posiada niektóre atrybuty tego awatara. Trzyma on topór bojowy między palcami w Kattrimudra i antylopę (mirga), która zwraca głowę w jego stronę, co wskazuje na okres powstania rzeźby. Dłonie ukazują Abhayamudra i Varadamudra. Parvati zwana tu Uma trzyma w prawej ręce lotos, a lewą w Varadamudra.

Gajalakshmi – tamil: கஜலட்சுமி

Gajalakshmi oznacza Lakshmi ze słoniami będącą jednym z najważniejszych aspektów hinduskiej bogini Lakszmi.

W tej postaci jest ona przedstawiona jako siedząca na lotosie, otoczona z obu stron przez słonie (gaja). Siedzi ona w pozycji lotosu i ma cztery ręce. W każdym z jej górnych ramion trzyma lotos, a dolne ręce są na ogół ukazane w abhyamudra i varadamudra. Słonie oblewają Lakshmi wodą w rytuale ceremonialnego obmycia, co reprezentuje dobrobyt, szczęście i obfitość. Motywy Gajalakshmi są bardzo powszechne w ikonografii hinduskiej i buddyjskiej.

Gajalakshmi jest czczona w wielu miejscach w Goa i Konkan jako bogini płodności przez różne społeczności Konkani jako ich bóstwo opiekuńcze, głównie pod imionami Gajantlakshmi, Gajalakshmi, Kelbai lub Bhaukadevi.

RZEŹBA PRZEDSTAWIAJĄCA MĘDRCA,

POCHODZENIE NIEZNANE, XII WIEK N.E.

Lew z Kaveripakkam

Rzeźba z IX wieku n.e. z okresu panowania dynastii Pallava.

Kaveripakkam w części północnej stanu Tamil Nadu

Dvarapalaka – sanskryt: „strażnik drzwi”

Dvarapalaka przedstawiany często jako wojownik lub olbrzym, zwykle uzbrojony w broń – najczęściej jest to maczuga – „gada”.

Dvarapalaka jako element architektoniczny wywodzi się od bóstw opiekuńczych, takich jak Yaksha czy z postaci wojowników, takie jak Acala z tradycyjnych lokalnych wierzeń . Współcześnie bywa, że dvarapala są figurami policjantów lub żołnierzy stojących na straży.

Posągi te były tradycyjnie umieszczane na zewnątrz świątyń buddyjskich lub hinduistycznych, a także innych budowli, takich jak pałace królewskie, w celu ochrony świętych miejsc. Dwarapala jest zwykle przedstawiany jako uzbrojony, przerażający strażnik przypominający demona. Jednak u bram buddyjskich świątyń na Sri Lance, dwarapala często wykazują przeciętne ludzkie cechy. W innych przypadkach groźnie wyglądający wąż naga może pełnić tę samą funkcję.

Motyw dvarapala jest szeroko rozpowszechnionym elementem architektonicznym w zarówno w kulturze hinduskiej jak i buddyjskiej i jain oraz obszarach ich wpływów, jak np. Jawa.

Jyeshtha – sanskryt: ज्येष्ठा

Jyestha znaczy „najstarszy”;

Imię Jyestha należy do hinduskiej bogini niepomyślnych rzeczy i nieszczęść. Według hinduskiej mitologii jest ona starszą siostrą Lakshmi, bogini szczęścia i piękna i jest uważana za jej przeciwieństwo.

Jyestha identyfikowana jest z niepomyślnymi miejscami i grzesznikami, a także z lenistwem, biedą, smutkiem i brzydotą.

Jyestha pojawiła się w tradycji hinduskiej około roku 300 p.n.e. Jej kult osiągnął szczyt w południowych Indiach w VII-VIII wieku n.e., ale w X wieku jej popularność osłabła, popychając ją w zapomnienie. Dziś nadal istnieje wiele starożytnych wizerunków Jyestha, choć niewiele osób wie, jakie ma ona znaczenie. Nikt nie czci już tej brzyduli, gdyż wystarczy właściwe oddanie dla brahmana w wybranej (przez rodzinną tradycję) formie….

» Jak Adi Shankaracharya zjednoczył kraj przy pomocy filozofii, poezji i wiary

» Nieco o starożytnej kulturze tamilskiej